آیا در هوای ابری و زمستان هم باید ضدآفتاب زد؟

وقتی آسمان خاکستری است یا هوا سرد است، حس نمی‌کنید آفتابی در کار باشد، و همین حس بسیاری از افراد را به کنار گذاشتن ضدآفتاب می‌رساند. مشکل اینجاست که پوست شما UV را حس نمی‌کند. آنچه حس می‌کنید گرماست، و گرما از پرتو مادون قرمز می‌آید که ابر بخش قابل‌توجهی از آن را کم می‌کند، اما UV را نه. در این راهنما بررسی می‌کنیم ابر، زمستان، برف و شیشه‌ی پنجره دقیقاً چه تأثیری بر UV دارند، و کدام موقعیت‌ها واقعاً به ضدآفتاب نیاز ندارند.

چرا نبود گرما به‌معنای نبود UV نیست؟

گرما و UV دو چیز جدا هستند. گرمای آفتاب را پرتوهای مادون قرمز می‌رسانند و پوست آن را حس می‌کند، اما UV هیچ حس مستقیمی ایجاد نمی‌کند؛ اثرش را فقط بعداً، به شکل قرمزی، لک یا پیری زودرس، می‌بینید. به همین دلیل روز ابری و خنک می‌تواند فریبنده باشد: احساس گرمای کم، شما را نسبت به میزان واقعی UV بی‌خبر می‌گذارد.

ابر UV را کاهش می‌دهد، اما به‌طور کامل متوقف نمی‌کند. بسته به ضخامت و نوع ابر، تا حدود ۸۰ درصد پرتوهای UV می‌توانند از آن عبور کنند. سازمان جهانی بهداشت هم تأکید می‌کند که UV حتی در روزهای خنک و بارانی می‌تواند آسیب‌زا باشد. در شرایط خاص ابرهای پراکنده هم گاهی افزایش لحظه‌ای شدت UV گزارش شده است، چون لبه‌ی ابر می‌تواند پرتوها را بازتاب دهد.

زمستان چه چیزی را تغییر می‌دهد و چه چیزی را نه؟

• UVA در تمام سال وجود دارد

 شدت UVB با فصل نوسان زیادی دارد، اما UVA در همه‌ی روزهای سال حاضر است و نوسان فصلی‌اش کمتر است. UVA همان پرتویی است که مسئول پیری زودرس و لک است، نه آفتاب‌سوختگی فوری.

• برف و ارتفاع، مواجهه را بیشتر می‌کنند

 برف بخش قابل‌توجهی از UV را بازتاب می‌دهد و در ارتفاع بالا (مثل پیست‌های اسکی) شدت UV بیشتر است. در سفرهای زمستانی، پوست هم از بالا و هم از سطح زمین UV دریافت می‌کند.

• هوای سرد و خشک پوست را کم‌آب می‌کند

 این موضوع درباره‌ی نیاز به ضدآفتاب چیزی را عوض نمی‌کند، اما روی انتخاب بافت اثر دارد: کسی که در تابستان ضدآفتاب بسیار سبک و مات استفاده می‌کند، ممکن است در زمستان با یک فرمول آبرسان‌تر، یا با یک لایه مرطوب‌کننده زیر ضدآفتاب، راحت‌تر باشد.

توصیه: اگر برای فصل سرد دنبال ضدآفتاب آبرسان‌تر هستید، ضد افتاب تراست (برای پوست خشک تا نرمال، با هیالورونیک اسید و SPF۵۰) را ببینید. برای پوست چرب هم خط کنترل چربی تراست همان محافظت را با بافت مات ارائه می‌دهد.

داخل خانه و خودرو چطور؟

UV دو نوع اصلی دارد. UVA، که حدود ۹۵ درصد UV رسیده به زمین را تشکیل می‌دهد، و UVB. شیشه‌ی پنجره UVB را متوقف می‌کند، اما بخش قابل‌توجهی از UVA را عبور می‌دهد. نتیجه این است که اگر ساعت‌های طولانی کنار پنجره می‌نشینید، پوستتان همچنان در معرض UVA است، هرچند آفتاب‌سوخته نشوید.

در خودرو هم وضعیت یکسان نیست. شیشه‌ی جلوی خودرو معمولاً از نوع لایه‌ای است و بیشتر UV را متوقف می‌کند، اما شیشه‌های کناری و عقب اغلب فقط UVB را می‌گیرند و UVA را عبور می‌دهند. برای همین رانندگی‌های طولانی، به‌خصوص برای سمتی از صورت و دست که کنار پنجره است، مواجهه‌ی جدی‌تری دارد.

 

برای تصمیم دقیق‌تر، به‌جای نگاه‌کردن به آسمان، شاخص UV را ببینید. این عدد شدت UV مؤثر در آفتاب‌سوختگی را برای همان ساعت و همان محل نشان می‌دهد و اپلیکیشن‌های هواشناسی معمولاً آن را نمایش می‌دهند. طبق توصیه‌ی سازمان جهانی بهداشت، از شاخص ۳ به بالا محافظت در برابر آفتاب توصیه می‌شود. اگر درباره‌ی عدد SPF مناسب مطمئن نیستید، راهنمای SPF چیست را بخوانید.

سؤالات متداول

آیا در روز ابری هم ممکن است آفتاب‌سوخته شوم؟

بله، چون ابرها فقط بخشی از UV را متوقف می‌کنند و بسته به ضخامتشان تا حدود ۸۰ درصد آن عبور می‌کند؛ خنکی هوا هم چیزی درباره‌ی میزان UV نمی‌گوید.

در زمستان به SPF کمتری نیاز دارم؟

لزوماً نه، چون انتخاب SPF به شدت و مدت مواجهه بستگی دارد، نه به فصل. برای استفاده‌ی روزمره SPF۳۰ با طیف گسترده کافی است؛ در سفرهای برفی یا ارتفاع بالا SPF۵۰ منطقی‌تر است، چون بازتاب برف و ارتفاع شدت مواجهه را بالا می‌برند.

نزدیک پنجره در خانه یا محل کار هم ضدآفتاب لازم است؟

اگر ساعت‌های طولانی کنار پنجره می‌نشینید، بله، چون شیشه UVB را متوقف می‌کند ولی بخش قابل‌توجهی از UVA را عبور می‌دهد، و UVA عامل اصلی پیری زودرس و لک است.

در خودرو هم باید ضدآفتاب زد؟

برای رانندگی‌های طولانی بله، چون شیشه‌ی جلو معمولاً بیشتر UV را متوقف می‌کند اما شیشه‌های کناری و عقب اغلب فقط UVB را می‌گیرند و UVA را عبور می‌دهند.

ضدآفتاب زمستانی با تابستانی فرق دارد؟

لزوماً فیلتر متفاوتی لازم نیست، اما بافت مهم است، چون هوای سرد و خشک پوست را کم‌آب می‌کند و در فصل سرد، فرمول آبرسان‌تر یا مرطوب‌کننده‌ی زیر ضدآفتاب راحت‌تر و بهتر جواب می‌دهد.

اگر فقط چند دقیقه بیرون می‌روم، بازهم لازم است؟

برای بیشتر افراد، عادت روزانه منطقی‌تر از تصمیم لحظه‌ای است، چون آسیب UV تجمعی است و مواجهه‌های کوتاه و پرتکرار در طول ماه‌ها و سال‌ها روی هم جمع می‌شوند.

شاخص UV چیست و از کجا ببینم؟

شاخص UV عددی است که شدت UV مؤثر در آفتاب‌سوختگی را در یک ساعت و مکان مشخص نشان می‌دهد، و چون با ابر، فصل و ساعت روز تغییر می‌کند، معیار دقیق‌تری از حدس‌زدن با نگاه به آسمان است. اپلیکیشن‌های هواشناسی معمولاً آن را نشان می‌دهند و از عدد ۳ به بالا محافظت توصیه می‌شود.